CumalýkýzýkOsmanlý sivil mimarisinin en görkemli köy yerleþimini günümüze ulaþtýran Cumalýkýzýk, son yýllarda ülkemiz yanýnda tüm dünyada da tanýnmaya baþlamýþtýr. O kültür varlýklarý yanýnda doðal varlýklarca da zengindir.
Tarihçe:Osmanlýlarýn Bursa`da ilk yerleþtikleri bölgelerden olan Cumalýkýzýk, 180`i halen kullanýlan, bazýlarýnda ise koruma ve restorasyon çalýþmalarýnýn yapýldýðý toplam 270 ev ile Osmanlý dönemi konut dokusunu günümüze taþýmaktadýr.
Cumalýkýzýk yerleþiminin güneydoðusunda Uludað eteklerindeki Ihlamurcu mevkiinde Bizans devrine ait bir kilise kalýntýsý 1969 yýlýnda tespit edilmiþtir, Kilise kalýntýsýnýn yüzeyde rastlanan bazý mimari parçalarý Bursa Arkeoloji Müzesi`nde saklanmaktadýr. Bursa yakýnlarýnda kurulan Osmanlý Beyliði kuruluþundan kýsa zaman sonra bölgeye hakim olmayý baþarmýþ, 1326 yýlýnda Bursa`yý, 1331 yýlýnda Ýznik`i fethederek yörede varlýðýný kesin olarak kabul ettirmiþtir. Böylece Osmanlý halkýnýn bu topraklara yerleþerek kentler ve köyler oluþturmasý saðlanmýþtýr. Cumalýkýzýk vakýf köyü olarak kurulmuþtur ve bu özelliðini yerleþim dokusu konut mimarisi, yaþam biçimine yansýtmýþtýr.Uludað`ýn kuzeyindeki dik etekler ile vadilerin arasýnda sýkýþýp kalan yöre köylerine bu konumlarýndan dolayý ``kýzýk`` adý verilmiþtir. Köylerin birbirlerinden ayrýlmasý için de dereye yakýn olanýna Derekýzýk, Fidye verene Fidyekýzýk ve Kýzýk köylerinden topluca gidilerek cuma namazý kýlýnan köye de Cumalýkýzýk adlarý verilmiþtir.
Ýklim:Kýþlar genel olarak çok yaðýþlý,yazlar ise kuraklýða sebep olmayacak derecede yaðýþlý geçer
